2 - يا از بيماريهاى گوناگون زجركشيده و به اين حالت از بىسروسامانى رسيده است . 3 - يا از درد و آزار زياد اين سيه‌روزى را دچار شده است . 4 - يا به‌طور ناصحيح مراعات شده يا مراعات نشده است و از بىاعتنايى با چنين حالتى روبه‌رو است . كه از اين روىآورها معده به اندازه‌اى ناتوان شده است كه از عهدهء انجام كارهايى كه به وى واگذار است برنمىآيد و درمىماند . علاج اين حالت دشوار است و مدت زياد و تكليف زياد مىخواهد تا به حال عادى برمىگردد . انگيزه‌هايى كه مايهء بيماريهاى درونى يا بيرونى مىشوند همگى ممكن است مايهء بيمارى در معده شوند ، و انگيزهء بيماريهاى درونى و بيرونى را شرح داده‌ايم . علاوه بر آنها بيماريهايى هست كه ويژهء معده هستند و تفصيل آنها از اين قرار است : 1 - غذا در نوعيت چنان است كه سوء هضم را سبب مىشود . 2 - معده در كمال صحّت و سلامت نيست كه بتواند هضم را به خوبى انجام دهد و به سوء هضم مبتلا مىگردد . 3 - غذا بسيار كم است كه حتى اگر اين اندك مواد غذايى به معدهء صحيح و سالم درآيد ، باز معده لاغر و ناتوان مىشود و پژمرده مىگردد . 4 - داروى زياد خوردن كه معده را به دارو عادت مىدهد تا دارو به معده نرسد معده نمىتواند از عهدهء كار خود برآيد . 5 - حالت اسهالى و قى كردن معده را بسيار خسته كرده باشد كه قى در زيان رسانيدن به معده از اسهال بدتر است . در قى كردن نياز به حركت تند و شديد معده است و ممكن است از اثر قى كردن بسيار ، تنيدهء پرزه رگهاى معده متخلخل و شل و سست شوند . معده اندامى است بسيار حساس و از كمترين سببى كه با آن سازگار نباشد به درد آيد و آزار مىكشد . هر مزاج ساده و بدون ماده ، يا مزاج همراه ماده از هر نوع و جنسى كه زياد ناتوان‌كننده است . كاربرد هر اندامى از اندامان جسم آدمى را كاهش مىدهد و خلل در كار پديدار مىشود ؛ معده نيز از اين خوان نامطلوب حتما نصيبى مىبرد . حتى گرماى ساده ممكن است سبب لغزندگى در جرم معده شود و آن وقتى است كه از اثر گرما ، نيروى گيرنده در معده ناتوان مىشود . اگر مزاج گرمى همراه مادهء صفرايى باشد ، اكثرا ناتوانى نيروى گيرنده در معده و لغزش معده به بار آرد ، آسيبهايى كه بر كاربرد معده روى آورند عبارتند از : 1 - اشتها ، كه نيروى اشتهاآور آسيب‌ديده است ، شخص دارندهء معده يا از بيخ اشتها ندارد ، يا اشتها دارد ولى كمتر از حال طبيعى ، يا زيادتر از حدّ معمولى و طبيعى اشتها دارد ، يا اشتها دارد ليكن اشتهاى تباه . اگر گفتيم اشتها ، منظور اشتهاى غذا يا اشتهاى نوشيدنى است كه آب را هم شامل است . 2 - آسيب در نيروى گيرندهء معده است كه :